Artikel van Prof. Dr. Fabian Demeure, Cardioloog en lipidoloog – CHU UCL Namur, campus Godinne

Van preventie tot behandelingen, de sleutels om gezonde slagaders te behouden

Cholesterol wordt vaak afgeschilderd als een gifstof, maar de werkelijkheid is genuanceerder. Het is een stof die essentieel is voor een goed functioneren van het lichaam: elke cel maakt zelf cholesterol aan om correct te kunnen werken. Cholesterol dient vervolgens als bouwsteen voor hormonen, vitamine D en galzuren. Wanneer er echter te veel cholesterol in het bloed aanwezig is, kan het zich in de vaatwand nestelen en bijdragen aan de vorming van atherosclerotische plaques: de belangrijkste oorzaak van hart- en vaatziekten.

Goede en slechte cholesterol: het evenwicht begrijpen

Cholesterol circuleert in het bloed dankzij kleine deeltjes die lipoproteïnen worden genoemd. Twee daarvan spelen een sleutelrol in onze cardiovasculaire gezondheid: LDL en HDL.

LDL (Low Density Lipoprotein) vervoert cholesterol naar weefsels en organen die het nodig hebben om hormonen en andere essentiële stoffen te produceren. Bij een teveel stapelen deze deeltjes zich op in het bloed en kunnen ze zich in de vaatwand ophopen. De lever speelt hierbij een centrale rol: ze verwijdert LDL via specifieke receptoren. Wanneer dit proces verzadigd raakt of onvoldoende werkt, stijgt het cholesterolgehalte.

HDL (High Density Lipoprotein) zorgt voor het “retourtransport” van cholesterol naar de lever, waar het kan worden afgebroken en uitgescheiden. Het evenwicht tussen deze twee transportsystemen — het ene toevoerend, het andere afvoerend — bepaalt rechtstreeks het risico op hart- en vaatziekten.

Hoe weet u of u risico loopt?

Cholesterol wordt eenvoudig gemeten via een bloedafname. Meestal hoeft u daarvoor niet nuchter te zijn, behalve in specifieke gevallen zoals bij sterk verhoogde triglyceriden.

Vanaf 40 jaar kan de arts uw globale cardiovasculaire risico inschatten via het model SCORE2 (of SCORE2-OP voor 70-plussers). Dit model houdt rekening met leeftijd, geslacht, bloeddruk, rookgedrag en cholesterolgehalte om het risico op een hartinfarct, beroerte (CVA) of cardiovasculaire sterfte binnen tien jaar te berekenen.

Deze risicobeoordeling geldt echter niet voor personen met een LDL-cholesterol hoger dan 190 mg/dL. Zo’n hoge waarde wijst vaak op een genetische oorzaak, die al op jonge leeftijd een sterk verhoogd risico met zich meebrengt.

Beeldvorming kan de toestand van de slagaders rechtstreeks zichtbaar maken. Een echografie kan vroege opstapelingen aantonen in de hals- of beenslagaders. Een CT-scan van het hart kan kalkophopingen in de kransslagaders opsporen — tekenen van beginnende hartziekte, nog vóór er klachten zijn.

• Elke dag werken aan gezonde slagaders

Leefstijl is de eerste en belangrijkste verdedigingslijn tegen een teveel aan cholesterol:

• Eet evenwichtig: beperk verzadigde vetten (vette vleeswaren, charcuterie, boter), en kies voor vezels, fruit, groenten, vis en noten.
• Beweeg regelmatig: 30 minuten per dag — wandelen, fietsen, tuinieren, schoonmaken of traplopen — helpt het vet- en cholesterolgehalte te verlagen, de bloedsuiker te reguleren en de bloeddruk te verbeteren.
• Let op gewicht en buikomtrek.
• Stop met roken: roken irriteert en ontstekt de vaatwand, waardoor cholesterol makkelijker binnendringt en plaques vormt.

Deze maatregelen kunnen het LDL-cholesterol met 10 tot 15% verlagen, maar leveren vooral een brede winst op voor bloeddruk, gewicht, bloedsuiker en algemeen welzijn.

Wanneer leefstijl alleen niet volstaat, bestaan er effectieve behandelingen om de streefwaarden te bereiken en het cardiovasculaire risico blijvend te verlagen.

Wanneer wordt een behandeling noodzakelijk?

Ondanks een gezonde leefstijl blijven sommige mensen een te hoog LDL-cholesterol hebben voor hun risicoprofiel. Dat geldt vooral voor:

• personen die al een infarct, beroerte of andere vaatlijden hebben gehad, bijvoorbeeld na een stent of operatie;
• patiënten met diabetes of nierziekte, die het risico op hart- en vaatziekten verhogen;
• mensen met familiale hypercholesterolemie (genetisch bepaald);
• personen die op basis van hun totaalprofiel in een hoge of zeer hoge risicocategorie vallen.

Een medicamenteuze behandeling is dan aangewezen.

Beschikbare behandelingen

Statines vormen de hoeksteen van de behandeling: in hoge dosering verlagen ze het LDL-cholesterol gemiddeld met 50 tot 60%.

Ezetimibe, vaak gecombineerd met een statine, zorgt voor nog eens ongeveer 20% extra daling.

Bempedoïnezuur, een orale behandeling, werkt uitsluitend in de lever en veroorzaakt geen spierklachten. Het wordt gebruikt wanneer statines minder goed verdragen worden of als extra ondersteuning.

PCSK9-remmers omvatten verschillende injecteerbare geneesmiddelen:

• monoclonale antilichamen (alirocumab, evolocumab), toegediend om de twee tot vier weken;
• inclisiran, een nieuwere behandeling, toegediend twee keer per jaar. Het blokkeert de productie van PCSK9 in de lever en verlaagt zo het LDL-cholesterol.

Deze geneesmiddelen kunnen het LDL gemiddeld met 50 tot 60% verlagen.

Dankzij deze verschillende opties kan de behandeling tegenwoordig worden afgestemd op ieders profiel en tolerantie, zodat de streefwaarden sneller en efficiënter worden bereikt.

Veilige en doeltreffende behandelingen

Ernstige bijwerkingen zijn zeer zeldzaam en worden vaak overschat door angst of geruchten. Statines behoren tot de best onderzochte en veiligste geneesmiddelen in de moderne geneeskunde. De behandeling verlaagt het risico op hart- en vaatziekten zolang het cholesterol laag blijft. Bij stoppen stijgt het cholesterol opnieuw en neemt het toekomstige risico geleidelijk toe — al gaat het reeds behaalde voordeel niet helemaal verloren.

En wat met lipoproteïne(a)? Een nog te weinig bekende factor

Lp(a) is een bijzonder type LDL-cholesterol, waarvan het gehalte bijna volledig genetisch bepaald is. Een verhoogde waarde — aanwezig bij ongeveer één op vijf mensen — verhoogt het risico op infarct, beroerte en aortaklepstenose (vernauwing van de hartklep). Het niveau blijft vrijwel constant gedurende het leven: één meting volstaat. Bij een verhoogde Lp(a) zal de arts strenger opvolgen en nog lagere LDL-doelen nastreven. Specifieke behandelingen zijn in ontwikkeling en kunnen binnen enkele jaren een grote verandering betekenen.

Samengevat: vijf belangrijke boodschappen om te onthouden

• Cholesterol is essentieel, maar een teveel beschadigt de slagaders in stilte.
• LDL, het “slechte cholesterol”, is de belangrijkste parameter om te controleren.
• Vroege opsporing vanaf 40 jaar (of eerder bij familiale voorgeschiedenis) helpt problemen te voorkomen.
• Leefstijl is de basis van preventie, maar medicijnen zijn levensreddend wanneer nodig.
• Nieuwe orale en injecteerbare therapieën maken een behandeling op maat mogelijk voor elk risicoprofiel.

Cholesterol is geen vijand, maar een partner die we moeten leren beheersen. Omdat het in stilte werkt, is vroegtijdige opsporing altijd beter dan spijt achteraf. Uw cholesterol opvolgen is investeren in de gezondheid van uw hart voor de toekomst. Hoe beter u uw cholesterol kent, hoe beter u uw hart beschermt.