Arteritis in de onderste ledematen

Onder de benaming perifere arteriopathie of perifeer vaatlijden groepeert men de atherosclerotische aandoeningen van de andere bloedvaten dan de krans- en hersenslagaders. Binnen die groep komt aantasting van de onderste ledematen het meest voor, met een bijzondere voorkeur voor rokers. De typisch klinische uiting van arteritis in de onderste ledematen is onderbroken mankheid, ook wel ‘etalagebenen’ genoemd of, in medisch jargon, claudicatio intermittens. Er doen zich namelijk pijnen voor die op krampen gelijken en die gewoon lopen onmogelijk maken zodat men relatief regelmatig halt moet houden. De pijnvrije loopafstand geeft weer hoe ernstig de aantasting is: hoe korter die afstand, des te omvangrijker de aantasting.

De plaatsen waar de atherosclerose het omvangrijkst is, bepalen op welke plek de symptomen zich precies voordoen. Bevindt de atherosclerose zich op een relatief laag niveau in de slagaders die de benen van bloed voorzien, dan zit de pijn meestal in de kuiten. Als de atherosclerose zich hogerop bevindt, kan de pijn zich voordoen in de dijen.

Pijn in de kuiten wijst op een ischemie (ontoereikende bloedtoevoer) in de spieren van de onderste ledematen bij inspanning. Het gaat bij wijze van spreken om de tegenhanger van een angina pectoris in de benen. Zoals bij angina pectoris treden etalagebenen meestal op naar aanleiding van een inspanning; in dit geval is dat lopen. De pijn wordt heviger wanneer de inspanning lastiger is (sneller stappen, bergop of tegen de wind) en verdwijnt gewoonlijk wanneer de inspanning wordt stopgezet.

Wanneer de atherosclerose erg uitgesproken is en het bloed bijna totaal niet meer door de vernauwing heen kan, kan de pijn ook in rust optreden. Wanneer de slagader zeer sterk en over aanzienlijke afstand vernauwd is, voelen de voeten koud aan en zijn de tenen bleek of zelfs blauwachtig. Die symptomen worden nog verergerd wanneer men de benen laat hangen. In de ergste gevallen kan zich gangreen ontwikkelen.

De diagnose van arteritis in de onderste ledematen stelt men door vast te stellen dat bloedstuwingen die ter hoogte van de knie, de enkel en de voet normaal voelbaar zijn voor de vingers van een arts of met een echografische sonde, verzwakken of zelfs helemaal verdwijnen. Radiografisch vaatonderzoek is vaak onontbeerlijk om met zekerheid de omvang van de vernauwing vast te stellen en het soort behandeling zo goed mogelijk te bepalen.